دوره‌های حدیث شیعه
42 بازدید
تاریخ ارائه : 10/26/2012 12:07:00 AM
موضوع: علوم حدیث

دوره‌های حدیث شیعه

تاریخ بررسی احادیث شیعه را از لحاظ معیارهای اعتبار سنجی روایات، به دو بخش و مقطع زمانی تقسیم می‌کنند: 1. دوره‌ی قدما 2. دوره‌ی متأخرین.

تقسیم بندی روایات از نگاه متاخرین

در زمان فعلی برای سنجش روایات، روش متاخرین را به کار می‌برند. این روش از قرن هشتم توسط «علامه‌ی حلی» اظهار شده است. ایشان، استادی به نام «سید احمد بن طاووس داشته‌اند. گروهی معتقد هستند که ابداع این روش، توسط ایشان صورت گرفته است.

لذا می‌گوییم ابراز واظهار این تقسیم بندی توسط علامه حلی بوده است. علامه حلی در مقدمه کتاب «منتهی المطلب فی تحقیق المذهب» صفحۀ9و10، به این تقسیم بندی، اشاره کرده‌اند توضیح کلام ایشان چنین است:

 افرادی که در سند روایات قرار دارند، از دو حال خارج نیستند، الف: امامی صحیح المذهب[1] هستند. ب: امامی صحیح المذهب نیستند، مثل واقفی‌ها[2] وفطحی‌ها[3].

همچنین وقتی شخصیت رجالی راویان، که در کتب رجالی مطرح است، ملاحظه شود، آن چه که درموردشان آمده است،  

از سه حال خارج نیست:

1. عباراتی که صریح در توثیق هستند مثل: ثقه، عدل، صدوق.

2. عباراتی که مشتمل بر مدح ایشان است، بدون این که دلالتی بر وثاقت آنها بکند مثل: عالم، فاضل.

3. عباراتی که دلالت بر تضعیف می‌کند.

با توجه به این مقدمه، وضعیت سند روایت، از چهار صورت خارج نیست:

ـ اگر افرادی که روایت را نقل می‌کنند، همگی امامی صحیح المذهب باشند، این روایت، صحیح است.

ـ اگر همه‌ی این افراد، امامی باشند ولی برخی از آنها توثیق نشده‌اند، وعلمای رجال فقط آنها را مدح کرده باشند، این روایت حسن است.

ـ اگر همه‌ی افراد سند، صحیح المذهب نباشند، بلکه مثلا فطحی یا واقفی‌اند، ولی درمورد ایشان، توثیق وارد شده است، این روایت موثق است.

اگر در مورد برخی از افراد سند، حتی یک نفر، تضعیفی وارد شده باشد، چه این که همه‌ی آنان امامی صحیح المذهب باشند یا نباشند، این روایت، ضعیف است. (افراد مجهول را نیز، به ضعیف الحاق می‌کنند.)

نتیجه: آن چه ملاک ومعیار متاخرین برای ارزیابی اعتبار روایات است، عبارت است از سنجش حال راویان از لحاظ مذهب و وثاقت، یعنی برای حکم به اعتبار حدیث و صدور آن از معصوم صادق علیه السلام، باید به شرح حال راویان رجوع شود.

تقسیم بندی احادیث از نگاه قدما

حال، باید ملاک های قدما را بررسی کرد. در لسان قدما، دو واژه برای ارزیابی روایات وجود داشته است: صحیح وضعیف.

از نظر قدما، حدیث صحیح، حدیثی است که صدور آن از معصوم به واسطه‌ی قرائنی که نزد خودشان معتبر است، ثابت شده باشد. وگرچه که راویانش ضعیف یا مجهول باشند. طبیعتا، حدیث ضعیف حدیثی است که چنین صفتی را نداشته باشد.

نتیجه: حکم به اعتبار وعدم اعتبار روایات، از نظر قدما فقط در محور روایان نبوده، بلکه امور دیگری نیز دخیل بوده است[4].



[1]- امامی صحیح المذهب یعنی کسی که  به امامت امیر المومنین علیه السلام تا امامی که در زمان او بوده است، معتقد باشد.لذا تحت عنوان مقابل، یعنی عنوان غیر امامی صحیح المذهب، عناوین زیادی قرار می گیرند.مثل اهل سنت، واقفی ها وفطحی ها.به غیر از اهل سنت، دو گروه عمده هستند، که در نقل احادیث شیعه، نقش به سزایی دارند:یکی واقفی ها ودیگری فطحی ها.

[2]- واقفی‌ها کسانی بودندکه - عمدتا وکلای حضرت موسی بن جعفرعلیه السلام – امامت حضرت رضا سلام الله علیه را قبول نکردند و مهدی موعود عجل الله فرجه را، بر امام کاظم علیه السلام منطبق کردند.

[3]- این گروه، بین امامت امام صادق علیه السلام وامام کاظم علیه السلام قائل به امامت عبدالله افطح شدند. البته ایشان، بعد از امام صادق علیه السلام حدود 75روز عمر کردند

[4] - به قرائن معتبر نزد قدما اشاره خواهیم کرد.